Tác giả tên thật là Phương Nguyễn. Sinh năm 1957 tại Phủ Cam, Huế, là cựu học sinh trường Jeanne D'Arc. Bà hiện ở tại thành phố Seattle, tiểu bang Washington. Tác giả vừa nhận giải Đặc Biệt năm 2023. Sau đây là một bài viết nhẹ nhàng ghi lại lòng hiếu kính ông bà tổ tiên của tác giả qua việc chuẩn bị ngày giỗ của ông nội chồng.
***
Mỗi năm tới ngày này, lòng tôi dâng lên một cảm giác vừa bùi ngùi, vừa ấm áp. Đó là ngày giỗ ông Nội chồng. Một ngày mà không chỉ riêng gia đình nhỏ của tôi mà cả đại gia đình, xem như một ngày sum họp quan trọng. Dẫu Ông đã đi xa nhiều năm, hình ảnh kỷ niệm, và tình thương của Ông vẫn còn hiện diện, trong từng nhà, trong từng câu chuyện được con cháu nhắc lại.
Tôi sinh ra và lớn lên trong một gia đình truyền thống đạo Công Giáo, gia đình nội của tôi có một Linh Mục, gia đình ngoại có ba Linh Mục, chị ruột nữ tu dòng Saint Paul, họ suốt đời tận hiến cho Chúa và tha nhân. Đó là niềm hãnh diện không chỉ cho gia đình mà còn cho họ hàng, thân quen.
Trong khi đó, gia đình chồng tôi, từ bao đời gìn giữ đạo thờ cúng tổ tiên. Đặc biệt con trai và cháu ngoại của ông anh chồng, một là Đại Đức trụ trì chùa An Cựu, và một là Đại Đức giảng dạy tu viện Phật giáo ở Florida. Ngoài ra, hai cô con gái của chú em út là hai Ni Cô đang tu ở chùa Diệu Viên thành phố Huế. Còn gia đình mấy chú trong họ tộc, một Thượng Tọa, hai Đại Đức, và hai Ni cô đang ở các chùa miền Đông Bắc Hoa Kỳ.
Chính sự giao thoa này làm cho tôi cảm nhận được vẻ đẹp đa dạng trong đức tin. Tất cả đã gặp nhau ở một điểm chung, đó là “lòng Hiếu Kính với Tổ Tiên”. Tình thương yêu gia đình và sự hướng thiện trong cuộc sống.
Ông bà ta có câu “Cây có cội, nước có nguồn”. Mặc dù mỗi tôn giáo có truyền thống khác nhau, có cách biểu hiện khác nhau, nhưng khi nghĩ tới ngày giỗ của ông Nội chồng, tôi thấy tất cả như hòa quyện thành một dòng chảy duy nhất. Đó là sự Tri Ân.
Người Công Giáo, ngày giỗ, dâng thánh lễ cầu hồn tại nhà thờ, ở nhà đọc kinh cầu nguyện. Đạo Phật thì tụng kinh, thắp nhang tưởng niệm. Thờ cúng tổ tiên như gia đình chồng tôi thì cúng lễ vật, hoa quả, thức ăn, nhang, đèn, trầm, trà, … nhiều khi còn đốt giấy tiền, vàng mã. Tôn giáo nào cũng xuất phát từ lòng thành, đều hướng về linh hồn người quá cố.
Gia đình chồng ở Quảng Trị. Tôi sống ở Huế. Mỗi năm đến ngày giỗ ông Nội chồng, tôi lo chu đáo. Từ việc sắm sửa lễ vật, chuẩn bị mâm cỗ, thuê xe ba giờ sáng khởi hành, vận chuyển lễ vật ra cho kịp giờ cúng giỗ. Thời tiết thất thường, có khi mưa gió, có khi nắng cháy da, đường xa vất vả, nhưng lòng tôi thấy hạnh phúc lạ thường. Bởi tôi hiểu đó không chỉ là trách nhiệm của người con dâu trong gia đình, mà còn là niềm vinh dự được góp phần duy trì truyền thống đạo hiếu.
Mấy chục năm, tới ngày này, tôi luôn tận tâm lo giỗ cho Ông. Thời gian trôi nhanh, con cháu trưởng thành, tản mác khắp nơi để mưu sinh, người đi, kẻ ở, nhưng không người nào quên ngày giỗ của ông.
Tôi luôn coi sự chuẩn bị ngày giỗ của Ông như là bổn phận thiêng liêng. Ngày giỗ không chỉ là ngày tưởng nhớ người quá cố, mà là một tấm gương cho sự kết nối, hai truyền thống, hai niềm tin.
Khi cả nhà quây quần trước bàn thờ nghi ngút khói hương, tôi nghĩ chắc ông Nội chồng đang mỉm cười. Ông vui vì con cháu hiếu thảo. Ông vui vì giá trị tinh thần được tiếp nối. Ông vui vì con cháu dù theo đạo này đạo khác, vẫn cùng chung một tấm lòng hướng thiện, biết thương yêu và gắn kết. Ngày giỗ không còn là ngày buồn, mà là một ngày vui , vì đó là ngày của yêu thương, của sum họp, của niềm tin nối liền các thế hệ.
Tôi thấy mình may mắn được làm dâu trong một gia đình như vậy. Nơi mà sự đa dạng tôn giáo, không tạo nên khoảng cách, mà ngược lại, càng làm sáng ngời ý nghĩa chữ Hiếu.
Từ ngày gia đình tôi qua định cư tại Hoa Kỳ, cuộc sống tất bật, nhiều thay đổi, nhiều khi tôi tưởng mình đang bị cuốn trôi theo dòng chảy vội vã của cuộc sống nơi miền đất hứa này. Thế nhưng mỗi khi gần đến ngày giỗ Ông Nội chồng, lòng tôi bồi hồi khó tả, vì đã có lần tôi thầm hứa, ngày nào tôi tôi còn sức khỏe, tôi sẽ lo chu đáo ngày giỗ của Ông, bất cứ ở đâu.
Bây giờ tôi đã ở quá xa quê, không thể thu xếp như những năm tháng ở Huế được, nhưng tôi luôn nhớ, luôn hướng lòng về Quảng Trị. Nhớ bàn thờ nghi ngút khói hương của ngày ấy.
Ở bên này, cho dù bận rộn, gần đến ngày giỗ của Ông, tôi tất bật đi tìm chuối cúng, loại chuối mốc của Thái, vì lúc trước nhà chồng tôi nói không cúng chuối ba lùn, tôi đến hai chợ Việt Nam, chợ Lâm và chợ Ba Miền, họ nói thỉnh thoảng mới có, tôi gọi mấy chị bạn, nhắc mấy chị đi chợ thấy chuối mốc nhớ gọi báo cho tôi, hay thấy chợ Mỹ nào bán tin cho tôi với. Gia đình lập bàn thờ, đơm một vài thứ trái cây, một ít lễ vật giản dị, tôi tin rằng Ông Nội chồng thấu hiểu lòng của tôi.
Bởi đạo hiếu không cần mâm cao cỗ đầy, mà cần lòng thành tâm tưởng nhớ. Nhìn khói hương bay trước bàn giỗ của ông, tôi thấy khoảng cách một phần nửa vòng trái đất không còn, mà giờ này đang cùng chung nhịp với bà con bên quê nhà.
Nhiều lúc ngồi nhớ lại, quảng thời gian ấy, mấy chục năm liền, từ Huế ra Quảng Trị lo giỗ, khi ấy con còn nhỏ, kinh tế khó khăn, nhưng tôi chưa bao giờ nề hà. Con nhỏ, đường xa, mưa gió vẫn đi, bởi tôi nghĩ rằng, đó là trách nhiệm, là nghĩa cử của người con dâu, giờ nghĩ lại những năm tháng ấy thật quý giá. Chúng là sợi dây nối kết với đại gia đình, nối liền với ông Nội chồng, người mà tôi hằng tôn kính.
Nay sống nơi đây, nhìn con cháu trưởng thành, tôi thấy ngày giỗ này có giá trị đặc biệt. Không chỉ là sự tưởng nhớ người quá cố, mà còn là bài học giáo dục cho thế hệ con cháu tại đây.
Tôi thường nói về ông Cố nội của chúng, Ông là người hiền hậu, nhân từ, hết lòng với gia đình, ông là trụ cột, là điểm tựa cho bao thế hệ. Chồng tôi kể, tuổi thơ của anh ấy gắn liền với bóng dáng ông Nội, buổi sáng ông dắt đi học, chiều về dạy thêm chữ, nghĩa. Dạy cách làm người …
Tôi luôn nhắc các cậu con trai, con dâu về nề nếp gia đình, về phong tục “Uống nước nhớ nguồn”. Tôi muốn con cháu, sinh, lớn lên ở Mỹ, vẫn không quên cội nguồn, gốc gác, vẫn phải nhờ mình còn có một quê hương. Nhớ công ơn Tổ Tiên, Ông Bà đã vất vả dựng xây lên một dòng họ.
Ngày giỗ hôm nay, đối với tôi, là ngày gắn kết hai nền văn hóa, Đông, Tây. Cô con dâu người Mỹ không quen phong tục này, nhưng tôi luôn nhắc nhở đến ngày giỗ, như là một cách giữ gìn bản sắc Việt trong gia đình, để con cháu sau này không mất đi cội rễ. Nhìn khói nhang bay, tôi luôn hồi tưởng về vùng đất Quảng Trị, vùng địa đầu giới tuyến, mùa đông mưa lũ, mùa hè gió Lào hấp chín da thịt.
Trước bàn thờ, khói nhang lan tỏa, ông chồng tôi, áo quần chỉnh tề, cúi lạy rồi khấn:
- Hôm nay trong khung cảnh gia đình ấm cúng, toàn thể con cháu chúng con thành kính tưởng nhớ đến Ông nội. Thưa ông, ngày giỗ không chỉ là một nghi thức, mà là dịp để chúng con dừng bước, quay về cội nguồn, nhớ đến công ơn sinh thành, nhớ đến tấm gương sáng mà ông bà để lại. Dù sống xa quê hương, chúng con vẫn luôn hướng lòng về tổ tiên, đốt nén nhang thay cho muôn vàn lòng hiếu kính. Con cháu chúng con nguyện sống xứng đáng, yêu thương nhau, để ông được yên lòng nơi chín suối. Xin phù trợ cho gia đình chúng con luôn được an lành, thuận hòa và thế hệ mai sau mãi biết giữ gìn truyền thống, không quên cội nguồn.
Ông chồng tôi vái lạy, tiếp theo con trai, con dâu, cháu, đến vái lạy trước bàn thờ của ông. Tôi như thấy ông Nội chồng đang mỉm cười hiền từ. Tôi tin rằng ở nơi xa xôi nào đó, ông luôn quan tâm và mãn nguyện yên lòng vì con cháu của ông vẫn tiếp tục gìn giữ truyền thống, nề nếp của gia đình.
Phương Lâm
Gửi ý kiến của bạn
