Hôm nay,  

Emily và sốc văn hóa Việt

11/07/202406:00:00(Xem: 1052)
bo-sach-vvnm 
Tác giả lầu đầu tham dự VVNM với bài Một Ngày Thăm Trường Võ Bị West Point. Bà hiện định cư ở Texas và làm việc trong ngành giáo dục. Bài viết sau đây nói lên vài cảm nghĩ về những “cú sốc văn hóa Việt” trên đất Mỹ, và sự khác nhau giữa hai nền văn hóa Việt Mỹ.
 
*
 
Là một di dân đến Mỹ lúc không còn trẻ, trước khi hòa nhập vào đời sống Mỹ, tôi cũng bị sốc văn hóa Mỹ như một số người Việt mới sang Mỹ. Từ một đất nước có nếp nghĩ “bán anh em xa, mua láng giềng gần”, tôi vốn chưa quen với chuyện không biết hàng xóm của mình là ai, tên gì vì mỗi nhà cách nhau một mảnh vườn, những mảnh vườn này được bao bọc bởi những bức hàng rào cao được dựng lên để bảo vệ sự riêng tư của gia chủ. Hàng xóm gặp nhau chỉ vẫy tay chào, nói đôi ba câu xã giao rồi thì đèn ai nấy tỏ. Đây là cú sốc văn hóa đầu tiên của tôi trên đất Mỹ. Sau này, tôi còn kinh qua một vài cú sốc văn hóa Mỹ khác nữa. Tôi nghĩ khi hai nền văn hóa khác nhau giao thoa với nhau, dĩ nhiên sốc văn hóa sẽ xảy ra. Tuy nhiên, sốc nhiều đến độ choáng váng, ngạt thở hay sốc chút chút… thì còn tùy vào mức độ trải nghiệm và đầu óc cởi mở của mỗi cá nhân đối với nền văn hóa của phe …đối tác.
 
Hồi còn đi học đại học ở Mỹ, tôi có một số bạn bè khác chủng tộc. Emily tóc vàng, mắt xanh là một người bạn Mỹ thân nhất trong số đám bạn bè đó, có lẽ vì cô nàng Emily tóc vàng trạc tuổi tôi nên chúng tôi thường nói chuyện với nhau. Chúng tôi sống trong cùng một thành phố nên thỉnh thoảng rủ nhau đi đến nhà hàng Việt để ăn thức ăn Việt. Có lần tôi còn dắt Emily đi chợ Việt.
 
Emily là mẫu người có đầu óc cởi mở, thích tìm hiểu các nền tiểu văn hóa (sub-culture) trong xã hội Mỹ. Trong các món Việt mà tôi giới thiệu, Emily thích ăn chả giò, bánh mì, phở và cơm chiên. Ăn hoài mấy món đó cũng chán, cách đây vài ngày, tôi mời cô ta đi ăn ở một nhà hàng Việt và đề nghị cô ta thử món bún bò. Phần tôi, tôi chọn món sườn ram mặn và canh chua cá bông lau. Sau khi tôi giới thiệu sơ qua thành phần nguyên liệu của tô bún bò, Emily chỉ cục huyết heo trong tô bún bò, hỏi tôi: “ Cái gì vậy bồ?”
 
- Huyết heo luộc, tôi trả lời. Tôi giải thích cách người ta làm huyết heo cho đông lại như thạch rồi đem đi luộc
 
- Eww, tôi không ăn huyết heo, bạn không phiền lòng chứ? Emily hỏi tôi.
 
- Không sao - Tôi cười.
 
Emily ăn được hết tô bún bò nhưng không ăn miếng huyết vì cô ta nói miếng huyết trông ghê tởm quá (disgusting). Tôi đề nghị Emily thử miếng sườn ram, cô ta gắp  miếng sườn, ăn xong rồi nói:
 
- Món này nặng mùi quá.
 
Tôi biết người Mỹ nói chuyện rất thẳng thắn nên cũng chẳng thấy phật lòng trước nhận xét của cô bạn khác chủng tộc này. Tôi cũng chân thành thẳng thắn đáp lại:
 
- Với tôi, món sườn này thơm dậy mùi nước mắm ngon, ắt hẳn nhà hàng này sử dụng loại nước mắm hảo hạng để nấu.
 
Emily nhìn tôi, không nói gì nhưng tôi biết cô ta không chịu được mùi nồng của nước mắm, loại  nước gia vị quốc hồn quốc túy  của người Việt.
 
- Emily biết không? Chồng của chị họ tôi cũng tóc vàng mắt xanh như Emily. Chả giò chấm nước mắm chua ngọt là món ăn yêu thích của anh ấy. Nhưng tôi biết “One’s meat is another poison” (Thịt của một người lại là thuốc độc của người khác). Tôi biết nước mắm có mùi nặng đặc trưng, rất ít người Mỹ biết ăn.
 
Trà dư tửu hậu. tôi bắt sang chuyện nhiều người Mỹ không ăn trứng vịt lộn và Emily là một người trong số đông này. Tôi hỏi cô ta :
 
- Bạn ăn được thịt vịt nhưng không ăn trứng vịt lộn, vì sao?
 
Emily thủng thỉnh đáp trả, thành thật và vô tư:
 
- Vịt đông lạnh mua về rồi luộc khác hoàn toàn với việc luộc phôi thai vịt. Phôi thai là một sinh vật sống. Việc luộc bất cứ một sinh vật nào còn đang sống, tôi nghĩ đó là điều ác độc. Tôi thích tìm hiểu văn hóa Việt Nam nói riêng và văn hóa Phương Đông nói chung, tôi yêu những cú sốc văn hóa nhưng một vài cú sốc đã làm tôi hết hồn, tỉ dụ như khi đi chợ Việt Nam, tôi thấy bán gà vịt còn để nguyên đầu, crawfish và ghẹ  bò lổn nhổn trong quầy, cá cua bơi trong hồ. Đặc biệt là tôi sợ nổi da gà khi thấy lũ ếch ngồi chồm hổm.
Sốc văn hóa Việt
Hình do TG cung cấp, chụp ở một chợ châu Á, nơi TG cư ngụ
Nhìn tô canh chua cá bông lau, Emily nói tiếp:
 
- Điều làm tôi choáng váng nhất là cái cách người làm trong quầy cá đập đầu mấy con cá bông lau để bán cho khách hàng.
 
Nghe Emily nói vậy, tôi sức nhớ lại tôi đã vô tư không để ý đến cảm giác của cô bạn này khi chúng tôi đi chợ Việt. Tôi vội xin lỗi:
 
- Lẽ ra tôi không nên dắt bạn đi xuống quầy hải sản. Tôi không biết bạn sợ khi thấy các cảnh này, vì với tôi, những cảnh này quá đỗi bình thường. Xin lỗi vì tôi đã không lường trước được nỗi sợ của bạn.
 
- Không sao. Chúng ta đi xuống quầy hải sản có một lần nên tôi không sao. Emily cười.
 
Tôi kể cho Emily nghe về những ngày làm tôi việc cho một dự án phi chính phủ ở xứ Đông Lào. Sếp cũ của tôi là một cô Mỹ trắng. Nhân viên của cô khoảng trên dưới mười người. Chúng tôi đi công tác với nhau thường xuyên. Vì vậy chúng tôi thường dùng cơm trưa hoặc cơm tối với nhau.
 
Nhân viên người Việt thường xuyên gọi món lẩu lươn, thỉnh thoảng họ gọi món tiết canh vịt. Cô sếp của tôi chỉ biết lắc đầu khi nhà hàng dọn lên hai món này vì có lần nhà hàng nọ dọn lên các con lươn nhỏ còn nguyên hình hài, làm tôi cũng ớn óc. Cô sếp cũ của tôi  cũng lắc đầu khi thấy những hủ rượu rắn bán trên quầy ở các chợ ở xứ Đông Lào. Emily tròn xoe đôi mắt khi nghe tôi tả những bình rượu rắn và bát tiết canh.
 
Từ chuyện ẩm thực, chúng tôi miên man tám tới chuyện những sự khác biệt giữa hai nền văn hóa Mỹ-Việt.
 
- Nhân tiện đây, Emily hãy cho tôi biết bạn có còn bị cú sốc nào khác không?
 
-Tôi thấy một số người Việt nói chuyện ồn ào khi ở nơi công cộng. Một số người Việt không giữ cửa cho người phía sau mình khi bước vào một cửa hàng mua sắm - Emily nói.
 
Tôi thầm công nhận những điều Emily nói đều đúng. Tuy vậy, tôi vẫn chống chế:
 
- Sống ở Mỹ một thời gian, những người Việt mà bạn đang đề cập tới sẽ nhanh chóng hòa nhập vào văn hóa Mỹ và họ sẽ cư xử như người Mỹ, tôi cam đoan như vậy.
 
- Tôi đồng ý. Tôi cũng không phán xét họ - Emily đáp trả lời tôi.
 
Dường như văn hóa là một chủ đề khá thú vị cho cả hai nên chúng tôi vẫn tiếp tục hàn huyên. Emily có vẻ ngạc nhiên khi biết tôi gặp gỡ đại gia đình ba má và anh chị em tôi vào cuối tuần.
 
- Bạn biết không, việc các thành viên trong gia đình sống gần nhau không phải là một nét trong nền văn hóa Mỹ - Emily nói - Ví dụ như gia đình tôi đây, chị tôi đang sinh sống ở California, gia đình anh trai của tôi sống ở Lousiana, còn gia đình tôi thì ở Texas. Công việc ở đâu thì chúng tôi ở đó, không nhất thiết phải sống gần nhau.
 
- Người Việt chúng tôi thích sống gần nhau để có thể đi thăm nhau dễ dàng. Em trai tôi và chị gái tôi đều sống gần ba mẹ tôi, cùng một thành phố với tôi.
 
Emiily trầm ngâm, rồi kể chuyện của cô ta. Hồi chưa có chồng rồi có con, Emily có qua châu Phi làm việc cho một tổ chức phi chính phủ. Qua châu Phi được một tháng thì ba cô ta bị bệnh nặng và được đưa vào bệnh viện. Emily phải vét túi mua vé máy bay về Mỹ để thăm ba. Khi vào bệnh viện, ba của Emily hỏi:
 
- Vì sao con phải bay một chặng đường dài để về đây?
 
- Con về Mỹ để thăm Ba.
 
- Bây giờ con đã gặp Ba rồi, nếu con không còn công chuyện gì ở Mỹ để làm, con hãy mau đi qua Châu Phi để tiếp tục công việc.
 
Đến phiên tôi là người bị sốc. Tôi không hiểu được ba của Emily. Nếu tôi có con, tôi sẽ rất vui khi con cái đến thăm khi tôi ốm nặng.
 
Emily nhìn tôi, nói tiếp:
 
- Ba tôi không muốn làm gánh nặng cho tôi và các anh chị em của tôi nên ông tính sẽ vào nhà dưỡng lão trong vài năm tới.
 
- Ba của Emily độc lập và mạnh mẽ lắm. Hầu hết người Việt chúng tôi có suy nghĩ “trẻ cậy cha, già cậy con” chứ không muốn “già cậy viện dưỡng lão” như người Mỹ. Hầu hết người Việt thuộc thế hệ lớn tuổi như ba tôi, không thích sống ở nhà dưỡng lão. Ba Mẹ tôi thích sống gần con cái. Tôi cũng không muốn sống trong viện dưỡng lão.
 
- Oh, ra là vậy - Emily nói.
 
Tôi kể cho Emily nghe về chuyện chọn nghề của em trai tôi. Khi em trai tôi quyết định chọn học ngành psychology (tâm lý học), tất cả các thành viên của gia đình đã khuyên can. Gia đình tôi không thích em tôi học các ngành xã hội vì ba má tôi nói tấm bằng ngành này khó kiếm việc và lương bổng không cao. Vì văn hóa Việt là nền văn hóa cộng đồng, mỗi một quyết định của một cá nhân đều có sự góp ý của đại gia đình. Nhưng vì em trai tôi sống ở Mỹ đã lâu nên cũng thấm cái nét văn hóa chủ nghĩa cá nhân độc lập kiểu Mỹ nên em đã bỏ ngoài tai tất cả các lời khuyên của ba má tôi và anh chị em nên đã theo học ngành này được hai năm.
 
- Tôi không tán thành việc có quá nhiều người ngăn cản quyết định của em trai bạn. Hãy để em ấy học ngành em ấy yêu thích. Như vậy sẽ tốt cho em ấy.
 
Trước khi chia tay, tôi kể Emily nghe chuyện con trai tôi thường nói «I love you, Mom» và ôm vai tôi (hug) mỗi khi nó chuẩn bị đi học xa hoặc mỗi khi nó gọi phone cho tôi từ ký túc xá. Emily nhún vai:
 
- Bình thường thôi, tôi nói câu đó với các con của tôi hầu như mỗi ngày.
 
- Vậy mà với tôi, nói câu «Mẹ thương con» thật khó khăn. Trong nền văn hóa Việt, rất nhiều bà mẹ không thường xuyên nói « Mẹ thương yêu con»  nhưng chúng tôi nấu nhiều thức ăn cho các con mỗi ngày và dành nhiều thời gian cho con cái. Đó là cách chúng tôi thương yêu con cái.
 
- Oh, ra vậy.
 
Emily ngạc nhiên, nhướng mắt. Rồi Emily nheo mắt tinh nghịch:
 
- Bây giờ Emily hiểu vì sao bạn mua nhiều thức ăn cho Emily mỗi lần tụi mình đi ăn ở nhà hàng Việt rồi. Có phải tại vì bạn thương yêu Emily không? 
 
- A ha, tôi cười vang. Emily thông minh lắm. Cảm ơn Emily vì cuộc trò chuyện thú vị hôm nay.
 
Chúng tôi chia tay, ra về với những nụ cười trên môi. Emily, cô bạn Mỹ tánh tình thẳng thắn, chân thật đã giúp tôi hiểu được những cú sốc văn hóa Việt trên đất Mỹ. Emily đã giúp tôi hiểu được sự khác nhau giữa hai nền văn hóa Việt Mỹ, nhờ buổi nói chuyện này mà chúng tôi trở nên hiểu nhau hơn và thân nhau hơn.
 
Nhị Độ Hoàng Mai
 
 

Ý kiến bạn đọc
11/07/202423:04:38
Khách
Bài viết hay. Văn hoá phong tục khác biệt giữa Tây Phuơng và Á Châu tạo nên vấn đề. Ngay cả nguời Việt miền Nam cũng sốc với văn hoá cộng sản cuả VC và Bắc Việt khi miền Nam bị Duơng Văn Minh luờng gạt là có giải pháp lên làm TT 2 ngày rồi giao cho Cộng sản. Nền văn hoá CS vô sản hoá hầu hết dân miền Nam, đa số phải bán hết đồ đạc trong nhà để sống, ai cũng làm nghề chà đồ nhôm, phụ nữ ra đuờng phải mặc bà ba mang guốc, không đuợc mang giày mặc váy đầm hay áo dài, xe hơi tàu hoả chạy bằng than, ai có tiền đi máy bay thì ngồi duới sàn, phải ăn độn ngô khoai bo bo, sách báo nhạc miền Nam truớc 1975 bị cấm, gia đình có lý lịch xấu bị cấm làm việc, học sinh bị bắt đi làm thuỷ lợi dọn dẹp đuờng sá, và quân nhân công chức chế độ cũ bị đưa đi cải tạo . Ðây là cái sốc với dân miền Nam khi gặp văn hoá Cộng sản cuả nguời Việt . Thống kê (Wikipedia) cho thấy có hơn 1 triệu nguời bị đi cải tạo và khoảng 165 ngàn nguơì chết trong trại cải tạo. Nguời Việt miền Nam bị sốc nên kéo nhau bỏ chạy, hàng trăm ngàn nguời chết trên biển vì ông Minh mở cửa cho nguời anh em phiá bên kia vào đem theo ghẻ bộ đội, khi bệnh chỉ có xuyên tâm liên, bữa ăn chỉ có khoai sắn bobo. Thầy giáo, kỹ sư phải đi bán hàng rong để kiếm tiền. Rồi hang triệu nguời thấy chết trên biển vì hải tặc vẫn suớng hơn là ở chung với nguời anh em phía bên kia của ông Minh (Mỹ đưa ông Minh lên năm 1963 va 1975 va` giết miền Nam). Hàng triệu nguời Việt đã bỏ cha mẹ nhà cửa ruộng vuờn chạy trốn tránh nguời Việt. Qua đến Mỹ hay Canada rồi du` thực phẩm thức ăn ê hề. Thỉnh thoảng nguời Tây Phuơng sốc văn hóa Việt khi có tin nguời Việt hay du học sinh VN bị bắt vì trộm chó làm thịt.
Gửi ý kiến của bạn
Tắt
Telex
VNI
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> http://youtu.be/J5Gebk-OVBI
Tên của bạn
Email của bạn
)
Tạo bài viết
Tổng số lượt xem bài: 197,763
12/07/202400:00:00
Năm 2009 sau chuyến đến Nam Cali thăm gia đình và bạn hữu, tôi viết bài tường thuật cuộc phiêu lưu của tôi tại Orange County, lên Las Vegas, San José, trước khi rời Cali trở về nhà. Ly Kai, biệt danh ông kẹ đi bán chính thức, chủ xị của nhóm Văn Khoa tại đây với Mỹ Dung thường tổ chức mấy bữa họp mặt mỗi khi các bạn từ xa đến đây chơi. Trở về nhà, tôi viết một bài về chuyến du hành năm đó và gửi cho các bạn đọc cho vui, Mỹ Dung khuyên tôi gởi bài này cho báo Người Việt. Mấy tuần sau, bài «Mưa Cali» được NV đăng báo, và cô MC Hồng Vân đọc trên đài VOA tiếng Việt.
09/07/202406:00:00
Ông Đại biết con Hoài Hương vẫn còn quá trẻ, tính cách chưa định hình, bản dạng giới tính còn lừng khừng, cứ để một thời gian nữa thì nó sẽ tự phát triển và hoàn thiện, lúc ấy thì nó như thế nào thì đó đúng thật là bản tánh của nó. Hãy chấp nhận nó, yêu thương nó như nó là vậy! Đừng vì cái sĩ diện hão của mình mà cưỡng ép con Hoài Hương phải theo cái ý chí chủ quan và cực đoan của mình. Ông bảo bà Thu: “Bà thương con thì phải chấp nhận tình yêu của con, hãy sống vì hạnh phúc của con chứ không thể vì cái danh tiếng của bà”...
05/07/202400:00:00
Sau những lần ốm đau bịnh hoạn rề rề mà không rõ lý do vào những tháng cuối hồi năm ngoái, Trang bỗng dưng trở nên chậm chạp và nhút nhát hẳn đi. Đầu óc cũng ù lì kém tinh nhanh, làm trước quên sau. Ai dặn cái gì cũng chẳng nhớ. Phải chăng đó là triệu chứng của bịnh… “đã toan về già”? Cách chữa đúng nhất là phải có một người bạn đời để nâng đỡ và chăm sóc nhau trong những lúc trái gió trở trời như thế. Nhưng nếu rủi người bạn đời của mình sức khoẻ không thành vấn đề mà lại bị bịnh (nói theo phim bộ của Tàu) là “si khờ người già” trước mình thì chỉ có nước cùng nhau nắm tay trực chỉ… viện dưỡng lão cho rồi chứ con cái làm sao có thì giờ mà chăm sóc cho nổi. Ôi! Viển ảnh cuối đời người sao mà thê thảm.
04/07/202406:00:00
Qua báo chí, tôi được biết Yellowstone là một vùng đất rộng nằm ở Tây Bắc Tiểu bang Wyoming, nơi mà cách đây mấy ngàn năm đã có sự hoạt động của một núi lửa lớn với miệng núi đường kính dài 30km. Người ta tưởng tượng rằng nếu giờ này mà nó thức giấc thì cả miền Bắc Mỹ sẽ không còn. Tôi ao ước có dịp sẽ đến đây để tận mắt nhìn những kỳ tích đẹp và hùng vĩ mà núi lửa đã lưu lại sau hơn mấy ngàn năm ngưng hoạt đông, nhưng chưa bao giờ có cơ hội. Năm nay, nhân ngày lễ Memorial, con gái tôi đã sắp xếp xin nghỉ một tuần để lấy tour cùng đi thăm danh lam thắng cảnh này.
02/07/202406:00:00
Đôi lời phi lộ: hai tiếng "cuối đời" tôi dùng không mang ý nghĩa sau bài ký này tôi không tiếp tục viết nữa. Đây chỉ là cái tên tôi đặt dựa theo nội dung tôi muốn diễn đạt dưới đây. ... Kể từ khi việc đưa thân xác người Việt sống lưu vong, mong muốn được chôn cất tại quê nhà không còn rào cản, vợ chồng tôi chọn cách hỏa táng thân xác sau khi mất. Lựa theo cách này vừa đỡ tốn kém vừa dễ dàng mang tro cốt trở về quê hương. Điều mong ước được "lá rụng về cội" tôi đã dứt khoát. Riêng việc chọn cái cội ở nơi nào trên dải đất hình chữ S cũng chẳng dễ dàng gì! Bởi tôi sinh ra nơi đất Bắc, vợ tôi quê mãi tận cuối phương Nam, nên tôi mất khá nhiều thời gian lựa chọn, tìm kiếm.
28/06/202400:02:00
Thời gian này, tôi được cất nhắc làm “quan lớn” trong một xứ đạo ở quận Cam (Orange County). Vì vừa vào làm việc trong Hội Đồng Mục Vụ của cộng đoàn, giáo xứ, nên tôi phải tập dần nhiều việc, như tập các câu kính thưa để lên phát biểu trước cộng đoàn cho quen, còn phải tập cách ăn nói cho chững chạc, vì bây giờ mình là quan rồi, dễ bị người ta “soi” lắm. Chẳng hạn như hôm trước, Quan Chủ Tịch Cộng Đoàn, gọi tôi ra ngoài nói chuyện:
27/06/202406:00:00
Tôi thật sự cảm phục các thầy cô dạy tiếng Việt tại các trung tâm Việt ngữ. Tất cả là thiện nguyện viên. Họ hy sinh cuối tuần để làm một việc không những không lương mà còn phải đối đầu với những việc không vui như áp lực từ phụ huynh... Tôi xin nhắn gởi một điều đến phụ huynh, các thầy cô và các linh mục. Học tiếng Việt là một điều rất khó đối với các em vì trong tuần các em đi học cả ngày ở trường toàn nói và đọc tiếng Mỹ. Về nhà thì xem TV, coi internet, nghe radio cũng toàn tiếng Mỹ. Mỗi tuần vào nhà thờ học tiếng Việt chỉ có hai tiếng mà nhiều thầy cô lại cứ nói tiếng Mỹ với các em. Trớ trêu là sau khi học xong, lúc đi lễ, các linh mục lại giảng phúc âm cho các em bằng tiếng Mỹ. Xin các linh mục, các thầy cô và phụ huynh nói tiếng Việt với các em càng nhiều càng tốt...
25/06/202406:00:00
...Em rất hãnh diện được phục vụ trong quân đội Hoa-Kỳ dù chỉ là một hạ sĩ quan. Em yêu thích và không hối tiếc chút nào những việc em làm trong đời lính. Chỉ có một điều duy nhất hối tiếc ám ảnh em đến nay là người bạn đồng đội tri bỉ tri kỷ của em ngã gục phanh thây mà em không có mặt ở đó. Nó học chung với em sáu tháng Quân Trường Fort Sill, Oklahoma, từ tháng May 7-November 15, 1998, rồi hai đứa tình nguyện qua Iraq là chiến trận nguy hiểm nhất lúcđó,” Hùng ngửng đầu nói dồn dập với đôi mắt dõi nhìn trời cao như đang tìm người chiến sĩ đồng đội xưa. “Thương mến nhau còn hơn anh em ruột mà!”...
21/06/202400:00:00
Chị Tâm trưởng nhóm Yoga gần bẩy mươi tuổi sở hữu thân hình cao thon săn chắc như người mẫu, chị nghiện bộ môn này vài thập niên trước lúc chị còn đi làm. Về hưu buồn tay buồn chân, chị rủ vài bạn thân đến nhà chị tập cho vui, tiếng lành vang xa, bây giờ nhóm của chị bành trướng đến mười mấy người, cô Ba là thành viên mới toanh thọ giáo chị. Cô vốn kín tiếng lại là ma mới nên chỉ nghe các chị hóng đủ thứ chuyện trên đời, thỉnh thoảng cô góp một câu giúp vui, tuyệt nhiên cô câm như hến khi có người cao giọng dạy đời hay chê bai ai đó.
20/06/202406:00:00
Khi một mình trong tứ bề hiu quạnh nên tự thân cảm thấy lẻ loi. Đó là cảm nhận riêng tôi khi ngồi đợi xe đò ở vùng kinh tế mới. Thời ấy không mấy ai có cái đồng hồ đeo tay để biết giờ giấc, chỉ biết giấc sáng sớm khi mặt trời chưa mọc sẽ có chuyến xe đò duy nhất trong ngày về Sài gòn, là xe ngày hôm qua từ Sài gòn lên. Nhớ những hôm sương mù bao phủ núi rừng nên tầm nhìn hạn chế càng cô độc vì cô quạnh, cảm giác lẻ loi len lỏi vào tâm khảm hay từ trong tâm khảm lan toả ra núi rừng âm u, sự lẻ loi và bất lực cho đến khi có ánh đèn vàng mờ đục xuất hiện trong màn sương mù đặc như nước vo gạo là mừng rỡ hôm nay được về nhà vì nhiều hôm ngồi đợi tới mặt trời mọc cũng không có xe vì xe hư xe hỏng gì đó, người ta không chạy ...